.RU

ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «бейорганикалық химия»

бет1/22Дата26.04.2017өлшемі3.91 Mb. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... 22


КАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Семей қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ



3 деңгейлі СМЖ құжаты

ПОӘК

ПОӘК 042-18-10.1.05/03- 2014



ПОӘК

«Бейорганикалық химия» пәні оқу-әдістемелік материалдары

« » 2014 ж.

№ 2 басылым




ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
«БЕЙОРГАНИКАЛЫҚ ХИМИЯ»

5В072100 - «Органикалық заттардың химиялық технологиясы»

мамандығы үшін



ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР

Семей


2014

МАЗМҰНЫ


  1. Глоссарий

  2. Дәрістер

  3. Практикалық және зертханалық сабақтар

  4. Студенттердің өздік жұмыстары




  1. Глоссарий




  1. Авогадро тұрақтысы NA - кез келген жүйенің ( N ) бөлшектер санының жүйе заттарының мөлшеріне қатынасы n: N/n = NA моль-1 = 6,021023 моль-1.

  2. Адиабатты процесс – сыртқы ортамен алмасу процесі жүрмейтін процесс.

  3. Атомдық (электрондык) орбиталь ( АО) - квант сандарының белгілі мәндеріне сәйкес келетін электрон күйі.

  4. Гетерогенді жүйелер – бөліктің айырым бетімен бөлінетін заттар жиынтығы.Мысалы, СаСО3(қ) және СО2(г).

  5. Гомогенді жүйе – бөліктің айырым беті болмайтын зат немесе заттар жиынтығы (ерітінділер, газдар қоспасы, ыдыстағы газ, мұз не металл кесегі,т.б.).

  6. Жүйе – зерттеу үшін, кеңістіктен және қоршаған ортадан жекелей алынған бөлщек.

  7. Заттың эквиваленті - 1 моль сутегі атомдарымен (0,5 моль оттегі атомдарымен) қосыла алатын не сондай сутегі ( оттегі ) атомдарының мөлшерін химиялық реакцияларда ығыстырып шығара алатын мөлшері.

  8. Иондану энергиясы: атомнан электронды жұлып алу үшін жұмсалатын энергия, эВ (1 эВ = 96,48 кДж/моль). Келесі электронды жұлып алуға көбірек энергия қажет,себебі оң зарядтың мәні артады: І1  І2  І3 

  9. Изотонды коэффициент – іс жүзіндегі қысым, қайнау, қату температураларының өзгеруі, олардың теориялық мәндерінен қанша есе артық екенін көрсетеді.

  10. Ішкі энергия – жүйенің толық энергиясы, яғни жүйені құрған бөлшектердің зат мөлшерінің толық энергиясы.

  11. Моль – заттың мөлшерінің бірлігі, көміртегі-12 атомының 0,012 кг массасындағы атомдар санына тең, яғни 6,02 1023 .

  12. Парциалды қысым - газдар қоспасының жалпы қысымының сол газға келетін үлесі.

  13. Фаза – бірдей физикалық, химиялық қасиеттері бар және жүйенің басқа бөлімдерінен бөліп алынған біркелкі беттік қабаттан тұратын бөлік.

  14. Химиялық кинетика – химиялық реакцияның жылдамдығы мен механизмі туралы ілім.

  15. Эквивалент масса – заттың 1 эквивалентінің массасы.

  16. Электрондық аналогтар - элементтердің валенттілік электрондары элементтерге қатысты жалпы формуламен сипатталатындай болып орбиталдарға орналасады.

  17. Электртерістік ( ЭТ) – элемент атомының химиялық қосылыста басқа элементтің электрондық тығыздығын өзіне ығыстыра алатын қабілеттілігін көрсететін мән.

  18. Электрон қосылғыштық энергиясы: Бос атомға электрон қосылуы үшін қажет энергия, эВ. Оның мәні оң да, теріс те (теріс мән асыл газдар мен кей элементтерде) болады. Электрон қосылғыштық энергиясы ең көп галогендер мен оттегі.

  19. Энтальпия – қысым тұрақты болған жағдайдағы (изобаралық процесс кезіндегі) жылу эффектісі

  20. Энтропия – бөлшектің қозғалысын сипаттайтын заттың қасиеті, ретсіздік дәрежесі.


МОДУЛЬ 1. Атом-молекулалық ілім.

Дәрістер № 1-4

1.1 Химия ғылымы дамуының қысқаша тарихы (7.1.3 әдебиеттен 5-12беттер)

1.2 Химияның негізгі заңдары

1.3 Газдардың негізгі заңдары


1.2 ХИМИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮСІНІКТЕРІ
Химиялық элемент – ядро зарядтары бірдей болатын атомдар түрі.

Атом - химиялық реакция кезінде бөлінбейтін элементтің ең кішкене бөлшегі, бірақ сол элементтің химиялық қасиеттерін көрсетеді.

Молекула – сол заттың химиялық қасиетін көрсететін заттың ең кішкене бөлшегі.

Жай заттар – құрамына тек бір элементтің атомдары ғана кіретін заттар.

Күрделі заттар – құрамына әртүрлі элементтер атомдары кіретін заттар.

Массаның атомдық бірлігі – 1/12 көміртегі -12 атомының массасы (12С),

яғни 1,6666 10-27кг.



Элементтің салыстырмалы атомдық массасы (Аr) – өлшемсіз шама, элементтің табиғи изотоптар құрамының орташа атомдық массасының көміртегі-12 атомының 1/12 массасына қатынасына .

Жай және күрделі заттардың салыстырмалы молекулалық массасы (Мr) - өлшемсіз шама , заттың табиғи изотоптары құрамының орташа массасының көміртегі – 12 атомының 1/12 массасына қатынасы.



Моль – заттың мөлшерінің бірлігі, көміртегі-12 атомының 0,012 кг массасындағы атомдар санына тең, яғни 6,02 1023 .

Заттың эквиваленті - 1 моль сутегі атомдарымен (0,5 моль оттегі атомдарымен) қосыла алатын не сондай сутегі (оттегі) атомдарының мөлшерін химиялық реакцияларда ығыстырып шығара алатын мөлшері.



Эквивалент масса – заттың 1 эквивалентінің массасы.

Авогадро тұрақтысы NA - кез келген жүйенің (N) бөлшектер санының жүйе заттарының мөлшеріне қатынасы n: N/n = NA моль-1 = 6,021023 моль-1.

Осыдан: 1) әртүрлі газдардың бірдей жағдайда (t,p) бірдей көлемдеріндегі молекулаларының саны бірдей болады; 2) Қалыпты жағдайда (қ.ж.) газдардың молярлық көлемі 22,4л/моль болады. Олай болса, 1 моль газдың қ.ж. көлемі 22,4л.



Эквивалент көлем – заттың 1 эквиваленті алатын көлем. Сутегінің эквиваленті 1 моль , оттегінің эквиваленті 0,5 моль болғандықтан сәйкесінше эквивалент көлемдері 11,2л/моль және 5,6 л/моль болады.

Химияның негізгі заңдары

Масса сақталу заңы; энергия сақталу заңы; құрам тұрақтылық заңы; еселік және көлемдік қатынастар заңдары; Авогадро заңы, эквиваленттер заңы.



Эквиваленттер заңы - әрекеттесетін заттардың массасы олардың эквивалент массаларына пропорционал.

Бұл заңдар стехиометриялық заңдар деп аталады, себебі олар барлық заттардың массалары мен көлемдерін есептеуге қолданылады.



Мысал 1. мына қосылыстардағы HCI, H2S, NH3, CO, CO2 элементтердің эквивалентін , эквивалент массаларын және эквивалент көлемдерін анықтау қажет болса, заттың эквивалент және эквивалент массалары анықтамасы бойынша хлордың, күкірттің, азоттың, көміртектің эквиваленті сәйкесінше 1 моль, 1/2 моль, 1/3 моль, 1/2 моль, 1/4моль және эквивалент массалары 35,5г/моль, 16г/моль, 4,67 г/моль, 6 моль, 4 моль болады .

Элементтің эквивалентін және эквивалент массасын анықтау үшін олардың сутектік және оттектік қосылыстарына ғана қарамайды, қосылыстағы эквиваленті және эквивалент массасы белгілі басқа заттар арқылы да анықтайды. Мысал 2. 5,6г темір күкіртпен 8,8г темір сульфидін түзсе, темірдің эквиваленті және эквивалент массасы қанша болатынын есептеу керек, егер күкірттің эквивалент массасы 16г/моль екені белгілі болса. Есептің шарты бойынша 5,6г темірге 8,8 – 5,6 = 3,2г күкірт келіп тұр. Эквиваленттер заңы бойынша 5,6г темір ------- 3,2г күкіртке эквивалентті

Мэ г/моль ------- 16 г/моль

Осыдан, Мэ(Fe) = 28г/моль. Темірдің эквивалент массасы оның атомдық массасынан екі есе кіші болғандықтан, 1 моль темірде 2 эквивалент бар, сондықтан темірдің эквивалнті ½ моль болады.

Күрделі заттардың эквивалент массасын эквивалент заңына сүйеніп мына формулалармен анықтайды: Мэ (оксидтің) = Моксид /элемент атомдарының саны  оның валенттілігі Мэ (қышқыл) = Мқышқыл / қышқыл негіздігі

Мэ (негіз) = Мнегіз / негіздің қышқылдығы

Мэ (тұз ) = Мтұз / металл атомдар саны  металл валенттілігі

мұндағы Мэ және М – эквиваленттің және қосылыстардың мольдік массалары. Қышқылдардың негіздігі қышқыл негізбен әрекеттескенде қышқыл молекуласының беретін протон санымен анықталады. Негіздердің қышқылдығы негіз қышқылмен әрекеттескенде негіз молекуласының қосып алатын протондар санымен анықталады. Тотықтырғыштың (тотықсыздандырғыштың) эквиваленті деп тотықсызданғанда (тотыққанда) 1 моль электрондарды қосып алатын (беретін) мөлшері. Тотықтырғыштың (тотықсыздандырғыштың) эквивалент массасы реакция кезінде қосып алған (берген) электрондар санына олардың молекулалық массасын бөлгенге тең. Мысал 3. 8г NaOH күкірт қышқылымен бейтараптанғанда түзілген натрий гидросульфатының массасын анықтау керек. Шешімі: Натрий гидроксидінің эквивалент массасы: Мэ = МNaOH /1 = 40г/моль. Сонда, 8г: 8/40 = 0,2 натрий гидроксидінің эквивалентті массасын құрайды. Олай болса, эквивалент заңына байланысты түзілген тұздың массасы да оның 0,2 эквивалент массасын құрайды, яғни натрий гидросульфидінің массасы 1200,2 = 24г.



Мысал 4. Қалыпты жағдайда қышқылдан 0,7л сутегін эквивалент массасы 28г/моль болатын металл ығыстырған болса, оның массасы қанша болады?

Шешімі: Сутегінің эквивалент көлемі 11,2л болғандықтан пропорция бойынша 28 г металл ---------- 11,2л сутегіге эквивалентті

Х,г металл --------- 0,7л сутегімен әрекеттеседі

Х = 0,728/11,2 = 1,75г.

Мысал 5. Күкіртті сутек күкірт қышқылына дейін тотықса, оның эквиваленті және эквивалентінің молярлы массасы қанша болады? Шешуі:

H2S + 4 H2O = SO42- + 10H+ + 8e , Э = 1/8 моль, Мэ = 34/8 = 4.26г/моль.



Мысал 6. мына реакцияда: 2HCl + Ca(OH)2→ CaCl2 + 2H2O

HCl- дың екі сутек атомына бір Са(ОН)2 сәйкес келіп тұр. Сондықтан сутегінің бір атомына 1/2 Са(ОН)2 молі сәйкес, яғни кальций гидроксидінің эквиваленті 0,5 моль болады. fэкв саны эквиваленттік фактор болып саналады, оны былай белгілейді fэкв(В) (В- белгілі бір зат). Келтірілген мысалда fэкв Са(ОН)2 =1/2. Кей заттардың эквиваленттік факторын формула арқылы табуға болады. Қышқылдар үшін эквиваленттік фактор оның негіздігіне қарама-қарсы негіздік-қышқыл молекуласындағы металл ионына алмасатын сутек ионының саны. Негіздердің эквиваленттік факторы олардың қышқылдығына қарама-қарсы қышқылдың-негіздігі қышқыл қалдығына алмасатын ОН- ионының саны:

fэкв(қышқыл)= 1/N(H+); fэкв(негіз)= 1/N(OH-); N – Н+ не ОН- саны

Эквиваленттік фактор бір зат үшін әр түрлі реакцияларда әр түрлі болады. Мысалы:

H3PO4 + 3 NaОН → Na3РО4 + 3Н2О, N – (Н+)= 3. Сонымен эквиваленттік фактор фосфор қышқылы үшін мынаған тең: (H3PO4) = 1/N (Н+)= 1/3;

H3PO4 + 2 NaОН → Na2НРО4 + 2Н2О, N (Н+)= 2, fэкв(H3PO4)= ½

Тұздар үшін (мысалы орта) эквиваленттік фактор металл атомының санын оның тотығу дәрежесінің көбейтіндісін металл атомдарының санына бөлгенге тең:

fэкв(тұз)= 1/N(Ме)∙ Z (Ме); N(Ме)- металл атомының саны;

Z (Ме)- металдың тотығу дәрежесінің мәні.

Мысалы: алюминий сульфатының эквиваленттік факторы: fэкв(Al2(SO4)3)=1/6;

Зат эквивалентінің молярлық массасы В (г/моль)- эквиваленттік факторды молярлық массаға көбейткенге тең: М(fэквВ) = fэкв (В) ∙ М(В) (1)

Бір негізді қышқылдар мен бір қышқылдық негіздердің эквивалентінің молярлық массалары, олардың молярлық массаларына тең. М(fэквВ) = М(В)

Мысалы: NaОН эквивалентінің молярлық массасы:

М(fэкв NaОН) = М(NaОН) = 40 г/моль

Тұздар үшін, мысалы: алюминий сульфатының Al2(SO4)3 эквивалентінің молярлық массасы: М[fэкв Al2(SO4)3] = fэкв [Al2(SO4)3]∙ М[Al2(SO4)3] = 342/6

Зат эквиваленті (моль)- зат массасының эквивалентінің молярлық массасына қатынасы:

n(fэкв B) = m(B)/ M (fэкв B) (2)

Химиялық реакцияға түсетін заттар өзара бір-бірімен эквиваленттік қатынаста әрекеттеседі, яғни эквиваленттер заңына бағынады:

А + В = С + Д реакциясы үшін, мына қатынас орындалады:

n(fэкв А) = n(fэкв В) = n(fэкв С) = n(fэкв Д)

Сонымен А мен В заттары әрекеттесуі үшін:

n(fэкв А) = n(fэкв В) (2) теңдеуді қолданып, эквивалент заңының салдары:


m(A) ‗ m(B) немесе m(A) ‗ M (fэкв А)

M (fэкв А) M (fэкв B) m(B) M (fэкв B)




Достарыңызбен бөлісу:

plan-vospitatelnoj-raboti-mou-semiozerskaya-osnovnaya-obsheobrazovatelnaya-shkola-na-2010-2011-uchebnij-god.html
plan-vospitatelnoj-raboti-mou-staromelovatskaya-sosh-na-2011-2012-uchebnij-god-zamestitel-direktora-po-vospitatelnoj-rabote.html
plan-vospitatelnoj-raboti-na-2010-2011-uchebnij-god-avgust-stranica-2.html
plan-vospitatelnoj-raboti-na-2011-2012-uchebnij-god-buzuluk-2011.html
plan-vospitatelnoj-raboti-na-2012-2013-uchebnij-god-ya-grazhdanin-rossii.html
plan-vospitatelnoj-raboti-po-chetvertyam-2010-2011-uchebnij-god-s-m-churakova-municipalnoe-obsheobrazovatelnoe-uchrezhdenie.html
  • gramota.bystrickaya.ru/zadachi-konkursa-zakreplenie-teoreticheskih-znanij-poluchennih-na-urokah-obshestvoznaniya-v-processe-prakticheskoj-deyatelnosti-osvoenie-novih-form-poiska-obrabotki-i-analiza-informacii.html
  • lecture.bystrickaya.ru/avtor-sostavitel-s-v-stulginskis-stranica-10.html
  • ucheba.bystrickaya.ru/prerekviziti-b-1-istoriya-otechestvennaya-istoriya-istoriya-otechestva.html
  • lesson.bystrickaya.ru/osnovnie-kriterii-vibora-postavshika-pri-osushestvlenii-processa-zakupki-materialno-tehnicheskih-r.html
  • holiday.bystrickaya.ru/naznachenie-otmetok-nezataplivaemih-ograzhdayushih-peremichek-kotlovana-i-ocheredi.html
  • write.bystrickaya.ru/glava-vi-poryadok-rassmotreniya-zakonoproektov-reglament-lipeckogo-oblastnogo-soveta-deputatov.html
  • urok.bystrickaya.ru/problema-monopolya-michio-kaku-parallelnie-miri-sosriya-2-0-0-8-ob-ustrojstve-mirozdaniya-visshih-izmereniyah-i-bulushem-kosmosa.html
  • zadachi.bystrickaya.ru/rabochaya-programma-dopolnitelnoj-kvalifikacii-rukovoditel-izobrazitelnoj-deyatelnosti-krasnoyarsk-2002-odobrena-na-kafedre-pedagogicheskih-disciplin-v-2002g.html
  • ekzamen.bystrickaya.ru/soderzhanie-obucheniya-psihologii-kak-uchebnoj-disciplini.html
  • learn.bystrickaya.ru/ezhekvartalnijotche-t-emitenta-emissionnih-cennih-bumag-za-i-i-kvartal-2006-g.html
  • institut.bystrickaya.ru/tamozhennoe-pravo-chast-4.html
  • student.bystrickaya.ru/25-rezultati-i-produkti-poluchaemie-po-okonchanii-realizacii-innovacionnoj-obrazovatelnoj-programmi.html
  • znaniya.bystrickaya.ru/rabota-na-temu-matrichnie-fotopriemniki.html
  • letter.bystrickaya.ru/obshee-vstuplenie-na-etom-sajte-sobrani-posvyashyonnie-zdorovyu-materiali-avtorom-kotorih-yavlyaetsya-aleksandr-brusnyov-podborka-predstavlyaet-soboj-3-knigi-neodno-stranica-14.html
  • lesson.bystrickaya.ru/shpargalka-po-mirovoj-ekonomike-2.html
  • assessments.bystrickaya.ru/elektivnij-kurs-enciklopediya-russkogo-bita-ili-chto-neponyatno-u-klassikov-razrabotala-uchitel-russkogo-yazika-i-literaturi-guseva-l-m.html
  • tetrad.bystrickaya.ru/ustanovka-programmi-2-ogranicheniya-demonstracionnoj-versii-2-obshaya-informaciya-o-sisteme-raspoznavaniya-rukopisnogo-teksta-penreader-2-osnovnie-trebovaniya-3.html
  • uchitel.bystrickaya.ru/programma-vstupitelnih-ispitanij-v-pomosh-postupayushemu-v-moskovskij-gosudarstvennij-gumanitarnij-universitet-imeni-m-a-sholohova-2009-g.html
  • kolledzh.bystrickaya.ru/anglijskij-yazik-umk-dlya-gumanitarnih-specialnostej-ggpi.html
  • shpargalka.bystrickaya.ru/urok-39-kozha-naruzhnij-pokrovnij-organ-zadachi-povtorit-temu-obmen-veshestv.html
  • lecture.bystrickaya.ru/62meropriyatiya-po-obespecheniyu-normalnih-sanitarno-tehnicheskih-uslovij.html
  • grade.bystrickaya.ru/obzor-tehnologij-izgotovleniya-opticheskih-telekommunikacionnih-volokon-i-svyazannie-s-nimi-innovac.html
  • learn.bystrickaya.ru/glava-22-znachenie-smi-i-pr-v-strahovanii-avtor-frolova-e.html
  • ucheba.bystrickaya.ru/prikaz-9811-ot-4-sentyabrya-2008-goda-programma-razvitiya-municipalnogo-obsheobrazovatelnogo-uchrezhdeniya-gimnaziya-14-g-joshkar-oli-na-period-s-2008-2009-po-2012-2013-uchebnie-godi.html
  • uchitel.bystrickaya.ru/realizaciya-programmi-mi-patrioti-napravlenie-nasha-rodina-analiz-raboti-pedagogicheskogo-kollektiva-gimnazii.html
  • literature.bystrickaya.ru/bio-bibliograficheskie-dannie-yubilyarov-ezhegodnie-lingvisticheskie-chteniya-20-dekabrya-2006-goda.html
  • doklad.bystrickaya.ru/uchebnoe-posobie-orenburg-2004-ministerstvo-obrazovaniya-i-nauki-rossijskoj-federacii-gosudarstvennoe-obrazovatelnoe-uchrezhdenie-visshego-professionalnogo-obrazovaniya.html
  • desk.bystrickaya.ru/otkritij-konkurs-na-pravo-zaklyucheniya-gosudarstvennih-kontraktov-na-vipolnenie-otraslevih-nauchno-issledovatelskih-rabot-dlya-nuzhd-ministerstva-svyazi-i-massovih-kommunikacij-rossijskoj-federacii-v-2011-godu.html
  • znanie.bystrickaya.ru/adigskie-pedagogi-prosvetiteli.html
  • laboratornaya.bystrickaya.ru/programma-vtoroj-mezhdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konferencii-po-problemam-finansirovaniya-i-kreditovaniya-sektora-malogo-i-srednego-biznesa-v-rossii.html
  • knigi.bystrickaya.ru/smerdyakov-krestyanin-vremenem-i-smerd-barinyu-beret-smerda-vzglyad-pushe-brani-antinauchnoe-tolkovanie-prozvish.html
  • upbringing.bystrickaya.ru/kratkij-kurs-lekcij-po-predmetu-rinok-cennih-bumag.html
  • shpargalka.bystrickaya.ru/voprosi-k-ekzamenu-po-pedagogike-v-gruppah-d-21-22-2009-2010-uch-god-zimnyaya-sessiya-prepodavateli-s-a-marzan-g-l-kovyatinec-raskrit-socialnuyu-znachimost-professii-pedagoga.html
  • education.bystrickaya.ru/10-soderzhanie-modulya-disciplini-voprosi-teorii-analogovih-ustrojstv-chas.html
  • znanie.bystrickaya.ru/avtorizovannaya-programma-elektivnogo-kursa-po-viboru-nachalnaya-voennaya-podgotovka-dlya-uchashihsya-9-klassa.html
  • © bystrickaya.ru
    Мобильный рефератник - для мобильных людей.